ປະລິມານສຳພັນ

1. ປະລິມານສໍາພັນ

• ປະລິມານສໍາພັນ

• ປະລິມາສໍາພັນແມ່ນ ການວັດປະລິມານຂອງທາດຕ່າງໆທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບການປ່ຽນແປງ.
• ສົມມຸດຕິຖານໝາຍເຖິງ ຂໍ້ຄວາມທີ່ໃຊ້ສະແດງຄວາມຄິດເຫັນເພື່ອອະທິບາຍຄວາມຈິງທີ່ໄດ້ຈາກການທົດລອງ ຫຼື ເດົາຜົນທີ່ໄດ້ຈາກການທົດລອງ, ສົມມຸດຕິຖານຈະປ່ຽນແປງໄດ້ຖ້າຂໍ້ມູນນັ້ນຂັດແຍ່ງກັບຂໍ້ມູນເຊິ່ງໄດ້ຈາກການທົດລອງ.
• ທິດສະດີ ພັດທະນາມາຈາກສົມມຸດຕິຖານເມື່ອສົມມຸດຕິຖານນັ້ນສອດຄ່ອງກັບຂໍ້ມູນທີ່ໄດ້ຈາກການທົດລອງໂດຍບໍ່ມີຂໍ້ຂັດແຍ່ງຈະກາຍເປັນທິດສະດີ.
• ກົດເກນ ພັດທະນາຈາກທິດສະດີ ກົດເກນເປັນຫຼັກຂອງຄວາມຈິງຕາມທໍາມະຊາດເຊິ່ງສາມາດສະແດງໃຫ້ເຫັນ ຫຼື ສະແດງໃຫ້ເບິ່ງເປັນຕົວຢ່າງໄດ້.

1. ກົດເກນຮັກສາມວນສານ: ກົດເກນຮັກສາມວນສານກ່າວວ່າ “ ໃນປະຕິກິລິຍາເຄມີໃດໆມວນສານຂອງທາດທັງໝົດກ່ອນເກີດປະຕິກິລິຍາຍ່ອມເທົາກັບມວນສານຂອງທາດທັງໝົດຫຼັງເກີດປະຕິກິລິຍາ ”.

ຕົວຢ່າງ: ອາຍ N₂ 28g  ເກີດປະຕິກິລິຍາກັບອາຍ H₂ 6g ຈະໄດ້ອາຍ NH₃ 34g ມວນສານກ່ອນເກີດປະຕິກິລິຍາ ເທົ່າ ມວນສານຫຼັງເກີດປະຕິກິລິຍາ.

1. ກົດເກນອັດຕາສ່ວນຄົງທີ່: ກົດເກນອັດຕາສ່ວນຄົງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ ທາດປະສົມຊະນິດໜຶ່ງຍ່ອມປະກອບດ້ວຍທາດຊະນິດດຽວກັນລວມຕົວກັນດ້ວຍອັດຕາສ່ວນມວນສານຄົງທີ່ບໍ່ວ່າທາດປະສົມນັ້ນຈະປຸງແຕ່ງດ້ວຍວິທີໃດກໍ່ຕາມ ”.

ຕົວຢ່າງ: 2H₂  +   O₂                          2H₂O

          NaOH  HCL                        NaCL  +  H₂O

1. ກົດເກນອັດຕາສ່ວນພະຫຸພົດ: “ ເມື່ອທາດ 2 ທາດລວມຕົວກັນເກີດເປັນທາດປະສົມໄດ້ຫຼາຍກ່ວາ 1 ຊະນິດຖ້າໃຫ້ມວນສານຂອງທາດໜຶ່ງໃນທດປະສົມຄົງທີ່ມວນສານຂອງອີກທາດໜຶ່ງຈະເກີດປະຕິກິລິຍາພໍດີກັນເມື່ອນໍາມາປຽບທຽບກັນຈະໄດ້ເປັນເລກລົງຕົວນ້ອຍໆ ”.

ຕົວຢ່າງ:  N₂ ລວມກັບ O₂ ໄດ້:  NO, NO₂, N₂O, N₂O₃, N₂O₅ ມວນສານຂອງ N ຄົງທີ່ ມວນສານຂອງ  O = 16 : 32 : 8 : 24 : 40 = 2 : 4 : 1 : 3 : 5.

1. ການຄໍານວນກ່ຽວກັບໂມລ: ໂມລເປັນຫົວໜ່ວຍທີ່ໃຊ້ວັດແທກປະລິມານຂອງທາດຢ່າງໜຶ່ງໂດຍກໍານົດໃຫ້ທາດໃດໆ 1 ໂມລ ປະກອບດ້ວຍອະນຸພາກ 6,02​ x 10²³ ອະນຸພາກ.
   ປະເພດຂອງໂມລ: ໂມລໂມເລກຸນ, ໂມລອາໂຕມ ແລະ ໂມລ ອີອົງ.
   ຕົວຢ່າງ:

• ອາຍອົກຊີແຊນ 1 ໂມລ ໝາຍເຖິງ 1 ໂມລໂມເລກຸນ
• ທາດອົກຊີແຊນ 1 ໂມລ ໝາຍເຖິງ 1 ໂມລອາໂຕມ
• ອີອົງກຼໍ 1ໂມລ ໝາຍເຖິງ 1 ໂມລອີອົງ

1. ຄວາມສໍາພັນລະຫວ່າງໂມລ, ມວນສານ, ບໍລິມາດ ແລະ ອະນຸພາກ.

       

ຕົວຢ່າງ:

1. ຈະຕ້ອງຊັ່ງເຫຼັກໜັກຈັກ g ? ເພື່ອໃຫ້ມີເຫຼັກ 0,384 x 10²³ ອາໂຕມ?
2. ອາຍ C₄H₁₀ 1 dm³ ທີ່ອຸນຫະພູມ ແລະ ຄວາມດັນມາດຖານຈະມີຈັກ g ?
3. ໃນ 0,70 g CuSO₄.7H₂O ຈະມີມາດຢູ່ຈັກອາໂຕມ?
4. ທາດປະສົມ ( NH₄)₂ HPO₄ 79,2 g ມີທາດຮີໂດຣແຊນເປັນອົງປະກອບຈັກໂມລ?
5. ຈົ່ງຊອກຫາຈໍານວນໂມລ:
   ກ.  ອາຍອົກຊີແຊນ 3,01 x 10²³  ໂມເລກຸນ
   ຂ. ສັງກະສີ 1,8 x 10²³ ອາໂຕມ
6. ນໍ້າ 0,5 ໂມລມີຈັກໂມເລກຸນ?
7. ຈົ່ງຊອກສ່ວນຮ້ອຍຂອງ Na, B, O ໃນທາດປະສົມລຸ່ມນີ້:
   Na₂ B₄O₇

ວິທີແກ້:

1. ເຮົາມີ: N = 0,384 x 10²³ ອາໂຕມ ; M_Fe = 56 g ; m =…..?

ຈາກສູດ:   ຈາກສູດເຮົາຖອນເອົາ m ຈະໄດ້:

    ຕອບ: ຕ້ອງຊັ່ງເຫຼັກຢູ່ 3,57 g

1. ເຮົາມີ V = 1 dm³ ; m = ?

ຈາກສູດ:  ⇨

ຕອບ: ມວນສານຂອງ C₄H₁₀ ໃນອຸນຫະພູມ ແລະ ຄວາມດັນຄົງທີ່ແມ່ນ: 2,58 g.

1. ຮູ້ວ່າ: m = 0,70 g ; M = 286 g ; S =…?
   286 g                   6,02 X 10²³ ອາໂຕມ
   0,70 g                  x
   X =
   ຕອບ: ຈະມີມາດຢູ່ 0,01 X 10²³ ອາໂຕມ.
2. ວິທີແກ້: ໃນທາດປະສົມ ( NH₄)₂ . HPO₄ ມີ M_H = 9 g = 132 g
   132 g                       9 g
   79,2 g                      X
   
   ຄິດໄລ່ເປັນໂມລ:
3. ວິທີແກ້:
   ກ. ຮູ້ວ່າ: N = 3,01 X 10²³ ໂມເລກຸນ ; n = ?
   ຈາກ:
   ຂ. ຮູ້ວ່າ: N = 1,8 X 10²³ ອາໂຕມ ; n = ?
   ຈາກ:
4. ວິທີແກ້:
   ເຮົາມີ: n = 0,5 ໂມລ ; ຊອກຫາ N =  ?
   ຈາກສູດ:  ⇨ N = n . 6,02 X 10²³
                                 = 0,5 X 6,02 X 10²³

                                 = 3,01 X 10²³ ໂມເລກຸນ.

1. ປະລິມານສໍາພັນ

• ປະລິມານສໍາພັນ

• ປະລິມາສໍາພັນແມ່ນ ການວັດປະລິມານຂອງທາດຕ່າງໆທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບການປ່ຽນແປງ.
• ສົມມຸດຕິຖານໝາຍເຖິງ ຂໍ້ຄວາມທີ່ໃຊ້ສະແດງຄວາມຄິດເຫັນເພື່ອອະທິບາຍຄວາມຈິງທີ່ໄດ້ຈາກການທົດລອງ ຫຼື ເດົາຜົນທີ່ໄດ້ຈາກການທົດລອງ, ສົມມຸດຕິຖານຈະປ່ຽນແປງໄດ້ຖ້າຂໍ້ມູນນັ້ນຂັດແຍ່ງກັບຂໍ້ມູນເຊິ່ງໄດ້ຈາກການທົດລອງ.
• ທິດສະດີ ພັດທະນາມາຈາກສົມມຸດຕິຖານເມື່ອສົມມຸດຕິຖານນັ້ນສອດຄ່ອງກັບຂໍ້ມູນທີ່ໄດ້ຈາກການທົດລອງໂດຍບໍ່ມີຂໍ້ຂັດແຍ່ງຈະກາຍເປັນທິດສະດີ.
• ກົດເກນ ພັດທະນາຈາກທິດສະດີ ກົດເກນເປັນຫຼັກຂອງຄວາມຈິງຕາມທໍາມະຊາດເຊິ່ງສາມາດສະແດງໃຫ້ເຫັນ ຫຼື ສະແດງໃຫ້ເບິ່ງເປັນຕົວຢ່າງໄດ້.

1. ກົດເກນຮັກສາມວນສານ: ກົດເກນຮັກສາມວນສານກ່າວວ່າ “ ໃນປະຕິກິລິຍາເຄມີໃດໆມວນສານຂອງທາດທັງໝົດກ່ອນເກີດປະຕິກິລິຍາຍ່ອມເທົາກັບມວນສານຂອງທາດທັງໝົດຫຼັງເກີດປະຕິກິລິຍາ ”.

ຕົວຢ່າງ: ອາຍ N₂ 28g  ເກີດປະຕິກິລິຍາກັບອາຍ H₂ 6g ຈະໄດ້ອາຍ NH₃ 34g ມວນສານກ່ອນເກີດປະຕິກິລິຍາ ເທົ່າ ມວນສານຫຼັງເກີດປະຕິກິລິຍາ.

1. ກົດເກນອັດຕາສ່ວນຄົງທີ່: ກົດເກນອັດຕາສ່ວນຄົງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ ທາດປະສົມຊະນິດໜຶ່ງຍ່ອມປະກອບດ້ວຍທາດຊະນິດດຽວກັນລວມຕົວກັນດ້ວຍອັດຕາສ່ວນມວນສານຄົງທີ່ບໍ່ວ່າທາດປະສົມນັ້ນຈະປຸງແຕ່ງດ້ວຍວິທີໃດກໍ່ຕາມ ”.

ຕົວຢ່າງ: 2H₂  +   O₂                          2H₂O

          NaOH  HCL                        NaCL  +  H₂O

1. ກົດເກນອັດຕາສ່ວນພະຫຸພົດ: “ ເມື່ອທາດ 2 ທາດລວມຕົວກັນເກີດເປັນທາດປະສົມໄດ້ຫຼາຍກ່ວາ 1 ຊະນິດຖ້າໃຫ້ມວນສານຂອງທາດໜຶ່ງໃນທດປະສົມຄົງທີ່ມວນສານຂອງອີກທາດໜຶ່ງຈະເກີດປະຕິກິລິຍາພໍດີກັນເມື່ອນໍາມາປຽບທຽບກັນຈະໄດ້ເປັນເລກລົງຕົວນ້ອຍໆ ”.

ຕົວຢ່າງ:  N₂ ລວມກັບ O₂ ໄດ້:  NO, NO₂, N₂O, N₂O₃, N₂O₅ ມວນສານຂອງ N ຄົງທີ່ ມວນສານຂອງ  O = 16 : 32 : 8 : 24 : 40 = 2 : 4 : 1 : 3 : 5.

1. ການຄໍານວນກ່ຽວກັບໂມລ: ໂມລເປັນຫົວໜ່ວຍທີ່ໃຊ້ວັດແທກປະລິມານຂອງທາດຢ່າງໜຶ່ງໂດຍກໍານົດໃຫ້ທາດໃດໆ 1 ໂມລ ປະກອບດ້ວຍອະນຸພາກ 6,02​ x 10²³ ອະນຸພາກ.
   ປະເພດຂອງໂມລ: ໂມລໂມເລກຸນ, ໂມລອາໂຕມ ແລະ ໂມລ ອີອົງ.
   ຕົວຢ່າງ:

• ອາຍອົກຊີແຊນ 1 ໂມລ ໝາຍເຖິງ 1 ໂມລໂມເລກຸນ
• ທາດອົກຊີແຊນ 1 ໂມລ ໝາຍເຖິງ 1 ໂມລອາໂຕມ
• ອີອົງກຼໍ 1ໂມລ ໝາຍເຖິງ 1 ໂມລອີອົງ

1. ຄວາມສໍາພັນລະຫວ່າງໂມລ, ມວນສານ, ບໍລິມາດ ແລະ ອະນຸພາກ.

       

ຕົວຢ່າງ:

1. ຈະຕ້ອງຊັ່ງເຫຼັກໜັກຈັກ g ? ເພື່ອໃຫ້ມີເຫຼັກ 0,384 x 10²³ ອາໂຕມ?
2. ອາຍ C₄H₁₀ 1 dm³ ທີ່ອຸນຫະພູມ ແລະ ຄວາມດັນມາດຖານຈະມີຈັກ g ?
3. ໃນ 0,70 g CuSO₄.7H₂O ຈະມີມາດຢູ່ຈັກອາໂຕມ?
4. ທາດປະສົມ ( NH₄)₂ HPO₄ 79,2 g ມີທາດຮີໂດຣແຊນເປັນອົງປະກອບຈັກໂມລ?
5. ຈົ່ງຊອກຫາຈໍານວນໂມລ:
   ກ.  ອາຍອົກຊີແຊນ 3,01 x 10²³  ໂມເລກຸນ
   ຂ. ສັງກະສີ 1,8 x 10²³ ອາໂຕມ
6. ນໍ້າ 0,5 ໂມລມີຈັກໂມເລກຸນ?
7. ຈົ່ງຊອກສ່ວນຮ້ອຍຂອງ Na, B, O ໃນທາດປະສົມລຸ່ມນີ້:
   Na₂ B₄O₇

ວິທີແກ້:

1. ເຮົາມີ: N = 0,384 x 10²³ ອາໂຕມ ; M_Fe = 56 g ; m =…..?

ຈາກສູດ:   ຈາກສູດເຮົາຖອນເອົາ m ຈະໄດ້:

    ຕອບ: ຕ້ອງຊັ່ງເຫຼັກຢູ່ 3,57 g

1. ເຮົາມີ V = 1 dm³ ; m = ?

ຈາກສູດ:  ⇨

ຕອບ: ມວນສານຂອງ C₄H₁₀ ໃນອຸນຫະພູມ ແລະ ຄວາມດັນຄົງທີ່ແມ່ນ: 2,58 g.

1. ຮູ້ວ່າ: m = 0,70 g ; M = 286 g ; S =…?
   286 g                   6,02 X 10²³ ອາໂຕມ
   0,70 g                  x
   X =
   ຕອບ: ຈະມີມາດຢູ່ 0,01 X 10²³ ອາໂຕມ.
2. ວິທີແກ້: ໃນທາດປະສົມ ( NH₄)₂ . HPO₄ ມີ M_H = 9 g = 132 g
   132 g                       9 g
   79,2 g                      X
   
   ຄິດໄລ່ເປັນໂມລ:
3. ວິທີແກ້:
   ກ. ຮູ້ວ່າ: N = 3,01 X 10²³ ໂມເລກຸນ ; n = ?
   ຈາກ:
   ຂ. ຮູ້ວ່າ: N = 1,8 X 10²³ ອາໂຕມ ; n = ?
   ຈາກ:
4. ວິທີແກ້:
   ເຮົາມີ: n = 0,5 ໂມລ ; ຊອກຫາ N =  ?
   ຈາກສູດ:  ⇨ N = n . 6,02 X 10²³
                                 = 0,5 X 6,02 X 10²³

                                 = 3,01 X 10²³ ໂມເລກຸນ.